سهراب شهید ثالث: افسانه و واقعیت

شنیده‌ بودیم شهید ثالث در آلمان فیلم‌های مهمی ساخته و نسخه‌های نه چندان خوب برخی از آن‌ها را جسته گریخته دیده بودیم، اما تماشای یکجای نُه فیلم از این فیلم‌ها، در واقع اکثریت فیلم‌ها منهای چند تایی که مشکل ممیزی یا کپی رایت داشتند، در برنامه‌ی مرور آثار او در موزه‌ی هنرهای معاصر در سال گذشته و اکنون نمایش تعدادی از آن‌ها در گروه سینماهای هنر و تجربه، چیز دیگری بود. بخصوص تماشای دو فیلم نظم و آخرین تابستان گرابه (هر دو محصول ۱۹۸۰) مرا با فیلمسازی آشنا کرد که به گمانم بسی برتر از سینماگری است که پیش از مهاجرت به آلمان دو فیلم مهم یک اتفاق ساده و طبیعت بی‌جان را در ایران ساخته بود. اما این نخستین رویارویی با سینماگری که اینک با نزدیک پانزده فیلم در برابر ما ایستاده است، بیشتر هیجان‌انگیز و غافل‌گیرکننده بود و گفتن سخنان قطعی درباره این فیلم‌ها می‌تواند تحت تاثیر احساسات باشد تا ناشی از ارزیابی متینی که در طول سالیان شکل گرفته است. من در مطالبی که درباره سهراب شهید ثالث نوشته شده است کمتر نوشته‌ و نقد جدی درباره‌ی تک تک این فیلم‌ها دیدم. برای جبران این نقیصه بود که وقتی از ماهنامه‌ی فرهنگ امروز خواستند یادداشتی درباره‌ی شهیدثالث بنویسم، ترجیح دادم تنها درباره‌ی یکی از فیلم‌هایش، آخرین تابستان گرابه، چیزی بنویسم. (این نوشته را می‌توانید در این جا بخوانید). و برای خود من پرسش‌ها بیشتر بودند تا پاسخ‌ها.

فیلمساز ایرانی یا آلمانی؟

پرسش یکم: آیا شهید ثالث بعد از ترک ایران، فیلمسازی ایرانی است یا آلمانی؟ ادامه‌ی خواندن

:Share
  • del.icio.us
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Facebook
ارسال شده در سینمای ایران | برچسب‌شده | پاسخ دهید:

داستان گیومه

گیومه که معرف حضورتان هست؟ یکی از نشانه‌های مشهور نقطه‌گذاری (یا سجاوندی) در زبان فارسی که مثل بیشتر نشانه‌ها در دوران جدید از زبان‌های اروپایی وام گرفته شده است. اما معنی این گیومه چیست؟ گیومه را یکی برای نقل مستقیم حرف‌های آدم‌هایی که درباره‌شان می‌نویسیم به کار می‌بریم و دیگر برای این که نام کتاب‌ها و مقاله‌ها و مکان‌ها و غیره را از باقی متن متمایز کنیم. در داستان‌ها گفت‌وگوهای شخصیت‌ها را درون گیومه می‌نویسند: نگاهی به عکس روی دیوار انداختم و گفتم: «یادته؟». سرش را پایین انداخت و گفت: «نه اصلاً یادم نیست». این طوری نویسنده می‌خواهد بگوید که آن چه بین گیومه‌ها آمده، عین حرف‌های شخصیت داستان است و این مجوزی است که آن حرف‌ها را به زبان محاوره بنویسد، به جای «یادت هست؟» بنویسد «یادته؟» اوائل که نوشتن به زبان محاوره هنوز جا نیافتاده بود، تا زمان درازی، داخل گیومه و بیرون گیومه راهی بود برای جدا کردن زبان محاوره و زبان ادبی رسمی. ادامه‌ی خواندن

:Share
  • del.icio.us
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Facebook
ارسال شده در زبان | برچسب‌شده , | پاسخ دهید:

خب!؟

«توی مهمانی … هی می‌دادند آدم بخورد. آدم هم بیکار بود، خوب هی می‌خورد.»

یک بار دیگر این جمله را بخوانید. حتماً شما هم احساس می‌کنید که یک اشکالی در نوشتن «خوب» وجود دارد. آدم برای بیان منظور بالا حتماً می‌گوید «… خُب هی می‌خورد». شما هم مثل بیشتر فارسی‌زبانان حتماً موقع خواندن این جمله «خوب» را «خُب» خوانده‌اید. اما این جمله به عنوان شاهد مثال در یکی از فرهنگ‌های بسیار خوب زبان فارسی محاوره‌ای، یعنی «فرهنگ فارسی عامیانه‌» نوشته‌ی ابوالحسن نجفی آمده است. نخستین چاپ این فرهنگ در سال ۱۳۷۸ منتشر شده است، یعنی کمتر از دو دهه‌ی پیش. در این مدت چه اتفاقی افتاده است؟ چرا نجفی ننوشته «خُب»؟ خُب یک دلیلش این است که این مثال هم مثل نمونه‌های دیگر آن فرهنگ، از یکی از یک کتاب قصه گرفته شده، در این مورد کتابی از مهشید امیرشاهی که در سال ۱۳۵۰ نوشته شده است. اما چرا نجفی این نمونه را ذیل مدخل «خوب» آورده است؟ در حالی که می‌دانیم این جا معنی خوب مورد نظر نیست. ادامه‌ی خواندن

:Share
  • del.icio.us
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Facebook
ارسال شده در زبان | برچسب‌شده | پاسخ دهید:

بیش از هر زمان دیگری می‌نویسیم

زبان با سواد، یعنی توانایی خواندن و نوشتن، فرق دارد. همه‌ی آدم‌های بی‌سواد هم که در طول تاریخ، جز شاید دهه‌های اخیر، تعدادشان از آدم‌های با‌سواد خیلی بیشتر بوده، از زبان استفاده ‌کرده‌اند. این است که نوشتن (و خواندن) مهارت خیلی تازه‌ای است. و جالب این است که این روزها بیش از هر زمان دیگری در تاریخ، آدم‌ها می‌نویسند. با رواج تکنولوژی‌های نو، امروز چیزهایی را می‌نویسیم که تا چند وقت پیش فقط حرف‌شان را می‌زدیم. فرض کنیم داریم به مهمانی یا جلسه‌ای می‌رویم و دیرمان شده، فوری پیامک می‌زنیم که «سلام. من ده دقیقه دیر می‌رسم». در پاسخ می‌خوانیم «زیاد عجله نکن، هنوز کسی نیامده»، و می‌نویسیم «مرسی به هر حال تا ده دقیقه می‌رسم. می‌بینمت» این‌ها چیزهایی نیست که تا همین ده سال پیش کسی می‌نوشت‌شان. با رواج بیشتر و بیشتر نوشتن، این پرسش جالب مطرح می‌شود که نوشتن با حرف زدن چه فرقی دارد؟ آیا همان حرف زدن است که حالا به کمک نشانه‌هایی روی کاغذ یا صفحه‌ی کامپیوتر یا موبایل نقش می‌بندد؟ آیا فقط وسیله عوض شده است؟ شاید در نگاه اول این طور به نظر بیاید، اما ابداً این طور نیست. ادامه‌ی خواندن

:Share
  • del.icio.us
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Facebook
ارسال شده در زبان, نقد فرهنگ | برچسب‌شده | پاسخ دهید:

مقایسه‌ی «اُدیسه» هومر و «کجایی ای برادر» برادران کوئن

جذابیت پنهان مناسبات بینامتنی

داستان‌های هستند که نخوانده می‌دانی؛ لازم نیست شاهنامه خوانده باشی تا داستان فرزندکشی رستم و قصه عشق بیژن و منیژه و گذشتن  سیاوش از میان شعله‌های آتش را بدانی. به همین سان لازم نیست اَدیسه هومر را خوانده باشی تا درباره سایرن‌های اغواگر و غول‌های یک چشم چیزهایی بدانی ــ دست کم برای کسی که در غرب بزرگ شده و به مدرسه رفته چنین است. تاریخ نگارش ادیسه به سده هشتم پیش از میلاد برمی‌گردد و باور بیشتر پژوهشگران این است که کتاب اساساً برای خواندن نوشته نشده است، بلکه مجموعه‌ای است از قصه‌هایی که برای اجرا همراه موسیقی توسط نقالان و نوازندگان دوره‌گرد خلق شده و بعدها هومرِ شاعر آن‌ها را جمع‌آوری کرده و به رشته تحریر کشیده است. به عبارت دیگر، مانند همه این گونه آثار یکجا خلق نشده، بلکه تکه تکه و در طول زمانی طولانی هستی یافته است.

یونانیان باستان، مثل بیشتر مردمان عهد باستان و در حقیقت مثل بیشتر مردمان امروز نیز، عاشق قهرمانانان و بخصوص جنگاوران بودند. آن‌ها دوست داشتند داستان‌های این قهرمانان را بشنوند و این داستان‌ها هرچه جادویی‌تر و اسطوره‌ای‌تر، بهتر. شاه اُدیسئوس یکی از این قهرمانان بود که ماجراهای بازگشت او از جنگی طولانی به زادگاهش ایتاکا در کتاب ادیسه نقل می‌شوند. این سفر بازگشت به خانه که اساساً سفری دریایی است ده سال طول می‌کشد؛ از بس که دردسرهایی که شاه و مردانش در راه گرفتارش می‌شوند زیاد است! و سرانجام شاه ادیسئوس متوجه می‌شود که سبب همه این گرفتاری‌ها آن است که او به قدر کافی به خدایان یونان باستان احترام نگذاشته است. ادیسه هومر پر از دوز و کلک‌های جالب و اتفاقات جادویی و هیولاها و خدایان زن و مرد و عملیات محیرالعقول است. حقیقتاً یونانی‌ها دوست داشتند به ماجراهای شاه ادیسئوس و مردانش در راه بازگشت به وطن گوش فرا دهند. ادامه‌ی خواندن

:Share
  • del.icio.us
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Facebook
ارسال شده در ادبیات, سینمای جهان | برچسب‌شده , | پاسخ دهید: